Alpkan Koç
Recep ERÇİN
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) mayıs ayında yayımladığı Nisan 2026 verilerine göre, küresel gıda fiyatları üç aydır üst üste yükseliyor. Yükselen enerji maliyetleri ve Orta Doğu’daki çatışmaların yol açtığı aksaklıklar nedeniyle artan dünya gıda emtia fiyatları içerisinde en yüksek artış bitkisel yağlarda gözlendi. Bitkisel yağ fiyatları endeksi nisanda bir önceki aya kıyasla yüzde 5,9 arttı. Geçen yılın aynı ayına kıyasla artış yüzde 22,7 oldu. Nisanda 193,3 seviyesine ulaşan endeks Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesine ulaştı.
FAO raporuna göre, sürekli artış, palm, soya, ayçiçek ve kolza yağı fiyatlarındaki yükselişten kaynaklandı. Uluslararası palm yağı fiyatları, Nisan ayında beşinci ay üst üste yükseldi; bu yükselişin temel nedeni, birçok üretici ülkedeki politika teşvikleri ve yüksek ham petrol fiyatlarının desteklediği biyoyakıt sektöründen gelecek daha güçlü talep beklentisiydi. Güneydoğu Asya’da önümüzdeki aylarda üretimin düşeceği endişesi de yukarı yönlü baskıyı artırdı.
Hayat ağacının meyvesiyle alternatif yağ üretiliyor
Endüstriyel gıda sektörünü ile fırıncılık ürünlerinin maliyetlerini doğrudan etkileyen bitkisel yağ fiyatlarındaki gelişmeler gıda firmalarını yeni arayışlara yönlendiriyor. İstanbul’da düzenlenen paydaş toplantısında sorularımızı yanıtlayan Şekerli Mamul Sanayicileri Derneği (ŞEMAD) Yönetim Kurulu Başkanı Şemsi Kopuz, tereyağının yerine geçecek bir bitkisel yağ ürününün Türkiye’de tedarikine başladıklarını bu yağ türünün hem vegan hem de yüzde 20 daha az maliyetli olduğunu dile getirdi.
Daha önce tedarik sıkıntısı yüzünden zirveleri gören kakao yağı fiyatlarını anımsatan Kopuz, kakao yağına alternatif olarak geliştirilen shea yağının yeni bir seçenek olarak yaygınlaştırmayı istediklerini söyledi. Shea yağı, Afrika’da yetişen ve yerel halk tarafından kutsal sayılarak “hayat ağacı” olarak adlandırılan ağacın meyvelerinden elde ediliyor.
“Maliyetlerin düzenlenmesi için hangi reformlar yapılmalı?”
Bu noktada alternatif ve maliyet azaltıcı girdilerin kullanımı sayesinde Türkiye’nin halihazırda 3,4 milyar dolar düzeyinde bulunan gıda ürünleri ihracatının 2030’lu yıllarda 8-10 milyar dolar seviyesine çıkarılabileceğini iddia eden ŞEMAD Başkanı Kopuz, “Gıdada çok önemli bir dönüşümün içine giriyoruz. Gıda dış ticarette fazla veren bir sektör. Dünyada ilk beşteyiz. Hollanda’nın 110 milyar avro ihracat yaptığı dünyada biz neden niçin yapmayalım?” diye sordu.
Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF) Başkanlığı döneminde, girdi maliyetlerinin devlet tarafından gündeme alınmasını gündeme taşıdıklarını yine üretim maliyetlerinin düzenlenmesi konusunda hangi yapısal reformların yapılacağının Hollanda modeli örnek alınarak değerlendirilebileceğini ifade eden Kopuz, “Biz ŞMS Kopuz olarak dünyanın en büyük yağlı tohum işleyicisi Bunge ile iş birliği yaptık. Monopol Pazar yapısına karşı üreticiler için bir dalgakıran olmayı hedefliyoruz. Böylece serbest piyasayı koruyacağız” ifadelerini kullandı. Kopuz ayrıca, etkinlikte yaptığı kürsü konuşmasında, “Sıkı para politikasından sıkıldık, biz sıkıya gelemeyiz. Bizim müteşebbisler sıkılır dünyayı dolaşır” dedi.
