admin
Nurdoğan A. ERGÜN
Ekonomik dalgalanmalara rağmen alışveriş merkezleri (AVM) sektörü, 2025 yılında cirosal büyümesini sürdürdü. 445 AVM’nin olduğu Türkiye’de metrekare başına düşen toplam ciro ülke genelinde yüzde 30 artarak 191 milyon 803 TL seviyesine ulaştı. Sektörün geçen yılki toplam cirosu ise 59 milyar dolar oldu. Alışveriş Merkezleri ve Yatırımcıları Derneği (AYD) ve Akademetre iş birliğiyle hazırlanan “AVM Endeksi” sonuçlarına göre, 2025 yılı AVM sektörü açısından güçlü bir büyüme performansına işaret ediyor.
2010 baz yılına göre 4063 puana ulaşan endeks, nominal bazda tarihi bir seviyeye çıktı. Bölgesel kırılıma bakıldığında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. İstanbul AVM’lerinde metrekare başına ciro artışı yüzde 25 seviyesinde gerçekleşirken, Anadolu AVM’lerinde artış oranı yüzde 35,3’e ulaştı. Bu durum, büyümenin yalnızca büyük metropollerle sınırlı kalmadığını, Anadolu şehirlerinde perakende talebinin ve tüketim dinamizminin daha güçlü bir ivme yakaladığını gösteriyor. Anadolu’daki bu performans, bölgesel ekonomik canlılık açısından da önemli bir sinyal niteliği taşıyor.
Endekse göre, ciro tarafındaki güçlü artışa karşın, ziyaretçi sayısı endeksinde yüzde 3’lük bir düşüş gözlendi. Bu tablonun, harcama davranışında bir değişime işaret ediyor olabileceğini söyleyen AYD Başkanı Nuri Şapkacı, “Daha az ziyaretle daha yüksek ciro üretilmesi, ortalama sepet tutarındaki artış, fiyat etkisi veya tüketicinin daha planlı alışveriş davranışıyla açıklanabilir” dedi. Kategoriler bazında alışverişi de yorumlayan Şapkacı, en fazla artışın yüzde 35 ile giyimde görüldüğünü aktardı.
Şapkacı’nın aktardığına göre, teknoloji kategorisinde yüzde 31, yiyecek içecek kategorisinde yüzde 30, hipermarket kategorisinde yüzde 30, diğer kategorisinde yüzde 23 ve ayakkabı çanta kategorisinde yüzde 11’lik bir artış yaşandı. Alım gücü ve ekonomik görünüme bağlı olarak AVM’lerde harcama eğiliminin yeme-içme ve kişisel bakıma kaydığını dile getiren Şapkacı, özellikle ayakkabı ve çanta tarafında ‘yüksek fiyatlar’ yüzünden alışverişin yurtdışına kaydığını söyledi.
“Yabancı yatırımın payı %15’e geriledi”
1987 yılında Galaria ile başlayan sektörde bugün 13 il dışında her bölgede AVM bulunduğunu, son 15 yılda 6 milyon metrekareden 14 milyon metrekareye çıktığını açıklayan Şapkacı, bu yıl 5 AVM daha açılacağını kaydetti. Şapkacı, “AVM sektöründe yeni yatırımdan çok mevcudun dönüşümünde hareket var. Gelecek 15 yıl dönüşüm için hareketli geçecek ama bunun için de finansal altyapı ve mevzuat gerekiyor. El değiştirmelerde de yabancıdan yerliye doğru bir kayış var. Son 3 yılda yabancı yatırımın payı yüzde 30’dan yüzde 15’e geriledi. Bu arzu ettiğimiz bir durum değil” açıklamasını yaptı.
“Büyüme reel değil, daralma bile var”
Ekonomist Fatih Keresteci, AVM ciro endeksi 2025’te nominal olarak yüzde 30 büyüdüğünü ancak TÜFE enflasyonu ile karşılaştırıldığında bunun reel bir büyüme olmadığını söyledi. Keresteci, “Önemsenecek düzeyde bir daralma bile var. Pandemiden bu yana istikrarlı olarak her yıl reel büyüyen alışveriş ekonomisi 2025’te ivme yitirmiş oldu.
Bunun temel nedenini dezenflasyon politikaları ile tüketicinin satın alma gücünde yaşanan belirgin oranda erozyon. Bu ziyaret sayılarına da yansımış. 2025’te 2,78 milyar ziyaret ile son 3 yılın en zayıf trafik performansı gerçekleşmiş. Trafiğe, kiralanabilir alan bazında bakınca ivme kaybı daha da bariz görünüyor. Son 5 yılın en zayıfı. Alışveriş eğilimi niceliksel olarak 2025’te belirgin oranda bir yavaşlama kaydetmiş” diye konuştu.
