admin
Başak Nur GÖKÇAM
basaknur.gokcam@dunya.com
Küresel ısınmanın şiddetlendiği her geçen gün, insanlığın ortak korkusu tüm kıtaların aynı anda kavrulduğu ve gıda stoklarının tükendiği bir ‘kusursuz fırtına’ senaryosu. Ancak Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, doğanın kendi içinde kurduğu muazzam denge mekanizmasını gözler önüne seriyor. Hindistan Teknoloji Enstitüsü Gandhinagar (IITGN) ve Almanya’daki Helmholtz Çevre Araştırma Merkezi (UFZ) bilim insanları tarafından yürütülen çalışma, okyanusların sadece karbon yutağı değil, aynı zamanda kuraklığı coğrafi olarak ‘dağıtan’ bir denge unsuru olduğunu kanıtladı.
Yüz yıllık veri seti ezberleri bozdu
Araştırma ekibi, 1901-2020 yıllarını kapsayan 120 yıllık devasa bir iklim veri setini mercek altına aldı. Daha önceki tahminler, küresel ısınmayla birlikte karaların altıda birinin aynı anda kuraklık kıskacına girebileceğini öngörüyordu. Ancak Dr. Udit Bhatia liderliğindeki ekip, karmaşık ağ analizleri kullanarak kuraklıkların senkronizasyonunu incelediğinde, gerçek tablonun çok daha farklı olduğunu gördü. Veriler, eş zamanlı kuraklıkların tarihsel olarak dünya karasal alanının yalnızca yüzde 1,8 ila yüzde 6,5’lik bir diliminde sınırlı kaldığını gösteriyor. Bu durumun temel mimarı ise Pasifik Okyanusu’ndaki sıcaklık değişimleri, yani El Niño ve La Niña döngüleri. Bu okyanus olayları, yağış modellerini kıtalar arasında adeta bir satranç hamlesi gibi kaydırıyor. Bir bölge kuraklıkla sarsılırken, okyanusun diğer yakasındaki nem transferi sayesinde bir başka bölge üretim kapasitesini koruyor.
Tarımda kritik eşik: Yüzde 25 kayıp riski
Haberin ekonomik boyutunda ise mahsul verimliliği ve fiyat istikrarı yatıyor. IITGN’den yapay zekâ bilimcisi Hemant Poonia’nın analizlerine göre, orta şiddette bir kuraklık dahi tarım bölgelerinde mahsul kaybı olasılığını yüzde 25’in üzerine çıkarıyor. Mısır ve soya fasulyesi gibi stratejik ürünlerde bu oran yüzde 50’ye kadar fırlayabiliyor. Araştırmanın en çarpıcı sonucu, okyanus akıntılarının bu riskli bölgelerin hepsini aynı anda vurmasını engellemesi. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre eğer okyanusların bu ‘vites değiştirme’ özelliği olmasaydı, küresel gıda fiyatlarında spekülatif değil, fiziksel arz yetersizliğine bağlı kalıcı bir çöküş yaşanabilirdi.
Kuraklığın nedenleri üzerine yapılan detaylı analizlerde, son on yıllardaki değişimlerin üçte ikisinin doğrudan yağış miktarındaki azalıştan kaynaklandığı görülüyor. Geri kalan üçte birlik dilim ise yükselen sıcaklıkların tetiklediği buharlaşma talebiyle ilgili. Dr. Rohini Kumar, “Yağış hala baskın etken olsa da, Avrupa ve Asya gibi orta enlem bölgelerinde yükselen sıcaklıkların kuraklık şiddeti üzerindeki etkisi gözle görülür şekilde artıyor,” uyarısında bulunuyor.
Kuraklık merkezleri ve risk haritası
Araştırma, dünyada kuraklık faaliyetlerinin ‘ana terminali’ olarak işlev gören stratejik bölgeleri belirledi. Bu merkezler; Avustralya, Güney Amerika, Güney Afrika ve Kuzey Amerika’nın belirli kısımlarını kapsıyor. Özellikle El Niño dönemlerinde Avustralya bir ‘kuraklık mıknatısı’ gibi davranarak küresel riskin odağı haline geliyor. Ancak bu merkezlerin birbirleriyle olan zamansal farkı, küresel ticaretin nefes almasını sağlıyor.
Politika yapıcılar için ‘erken uyarı’
Bilim insanları, kuraklığı artık yerel bir hava olayı değil, birbirine bağlı bir ağ olarak yönetmeyi öneriyor. Bu yeni veri odaklı yaklaşım sayesinde:
Stratejik depolama: Kuraklık merkezlerindeki sinyaller izlenerek önceden stok yönetimi yapılabilir.
Ticaret kanalları: Bir bölgedeki ürün kaybı, okyanus döngüsü sayesinde verimli kalan diğer bölgeden ikame edilebilir.
Piyasa istikrarı: Spekülatif fiyat artışlarının önüne geçmek için “iklim temelli” küresel ticaret politikaları geliştirilebilir.
Geleceğin gıda güvenliği okyanuslarda saklı
Prof. Vimal Mishra, bu bulguların uluslararası ticaretin ve esnek tarım politikalarının önemini bir kez daha kanıtladığını belirtiyor. Doğa, sunduğu bu coğrafi çeşitlilikle bize bir zaman tanıyor. Ancak bu ‘sessiz koruma’ kalkanının, aşırı ısınan okyanuslar karşısında ne kadar süre daha direnç gösterebileceği, iklim diplomasisinin en önemli gündem maddesi olmaya aday.
