Alpkan Koç
Mehmet Hanifi GÜLEL
Kırmızı et sektöründe son dönemde yaşanan fiyat hareketleri, üretici ve besi işletmeleri açısından kritik bir kırılma noktasına işaret ediyor. Besilik canlı hayvan fiyatlarının karkas et değerlerine yaklaşması, kısa vadede üretici lehine bir tablo gibi algılansa da orta vadede tüm tedarik zincirini zararla yüzleştirme riski taşıyor.
Geçmiş yıllarda benzer maliyet baloncuklarının yarattığı tahribat düşünüldüğünde, sektörün kontrolsüz fiyat tırmanışlarının ve plansız alımlar gibi bir kriz döngüsüne girmemesi için piyasadaki fiyat köpüğünün kontrol altına alınması gerektiği vurgulanıyor.
Ulusal Kırmızı Et Konseyi (UKON) yaptığı saha çalışmalarında da yurt içi besilik canlı hayvan fiyatlarının maliyet gerçekliğinden kopuk biçimde yükseldiğine dikkat çekti. UKON Yönetim Kurulu Başkanı Başkanı Ahmet Hacıince, “Canlı hayvan birim fiyatlarının karkas fiyatlarına tehlikeli ölçüde yaklaştığını gözlemliyoruz. Bu ilk bakışta üreticinin lehineymiş gibi görünse de sektör geneli için sürdürülebilir değil” uyarısında bulundu. UKON, “2026 Yılı Genç Erkek Sığır Temini Hakkında Değerlendirme Raporu”nu yayınladı.
Raporda, besilik hayvan fiyatlarının maliyet gerçekliğinden kopuk biçimde yükseldiğine vurgu yapıldı. Türkiye’nin Kars, Ardahan ve Erzurum gibi illerinde yayla dönüşü elden çıkarılacak hayvanların pazara yığıldığı ve eylül-ekim ayları boyunca süren, geleneksel olarak “Hayvan Dökümü” veya “Güz Dökümü” olarak adlandırılan sezonun sektör adına bereketli geçmesini temenni eden Başkan Ahmet Hacıince, özellikle bu bölgeler başta olmak üzere hayvan pazarlarını yakından takip ettiklerini belirtti.
“Karkas maliyeti, sezonluk besi fiyatlarının altında”
Saha çalışmalarında yurt içi besilik canlı hayvan fiyatlarının maliyet gerçekliğinden kopuk biçimde yükseldiği ve canlı hayvan birim fiyatlarının karkas fiyatlarına tehlikeli ölçüde yaklaştığını gördüklerini dile getiren Hacıince, şu değerlendirmede bulundu: “Bu tablo ilk bakışta üreticinin lehineymiş gibi görünse de sektörün tamamı açısından sürdürülebilir değil.
Zira karkas maliyetini belirleyen unsur yalnızca belirli bir bölgeden temin edilen materyal değil, besi işletmelerimiz Türkiye’nin her bölgesinden ve büyük işletmelerden de hayvan temin ediyor. Ülke genelinde oluşan ortalama karkas maliyeti, sezonluk yığılma dönemlerinde oluşan yüksek besilik fiyatlarının altında kalıyor.”
Bugün yüksek fiyatla ahırını dolduran besicilerin, kesim gününde oluşacak karkas fiyatı karşısında zarar riskiyle karşı karşıya kalacağına dikkat çeken Hacıince, “Besicilerimizin maliyet hesaplarını çok dikkatli yapmaları, maliyetin çok uzağındaki fiyatlardan materyal bağlamaktan kaçınmaları, hem kendi işletmelerinin sürdürülebilirliği hem de genel fiyat istikrarı açısından hayati önemde” ifadelerini kullandı.
Geçmişte bir kaç yıl süren zararlara neden olmuştu
Sektörde 2018 ve 2019 yıllarında yaşananların bu açıdan öğretici olduğunu ifade eden Hacıince, o dönemde besi materyalinin maliyet gerçekliğinden kopuk fiyatlarla bağlanması, ardından karkas fiyatlarının bu maliyeti karşılayamaması nedeniyle üreticinin birkaç yıl süren bir zarar döngüsüne girdiğini hatırlattı.
Bugün alınacak isabetli kararların o tecrübenin tekrarlanmasını önleyeceğini söyleyen Hacıince, şöyle devam etti: “Kontrolsüz ve plansız bir arz yönetimi yerine, Tarım ve Orman Bakanımız İbrahim Yumaklı tarafından açıklanan 2024-2028 Hayvancılık Yol Haritası kapsamında ithalatın yıllık kotalarla disipline edilmesi ve ESK eliyle yürütülmesi, tam da bu salınımları önleyen dengeleyici bir mekanizma.
Bu çerçevede, Et ve Süt Kurumu’nun ekim ayı içerisinde 2027 yılı besilik materyal başvurularını alacak olması sektörümüz açısından son derece memnuniyet verici. Kurum, yurt içi arzın karşılayamadığı besilik erkek materyal açığını kota disiplini içinde, büyük ve küçük işletmeleri gözeterek karşılamakta, böylece piyasadaki maliyet baskısını dengelemekte. Ayrıca etçi damızlık sığır ithalatı etçi anaç varlığımızın güçlenmesine destek oluyor. Sütçü sığırların etçi ırk erkek cinsiyetli sperma ile tohumlanması uygulaması da orta vadede yerli besi materyali arzını artıracak.”
Üç tamamlayıcı tedbir talep ediliyor
Saha verileri ve sektörel dinamikler doğrultusunda, besilik sığır temininde planlanan hedeflere ulaşabilmek için bazı tamamlayıcı tedbirlerin ivedilikle alınması gerektiğini vurgulayan UKON Başkanı Ahmet Hacıince, talep ettikleri adımları şu üç ana başlık altında sıraladı:
1) Sözleşmeli etçi melezleme modeli ve tohum desteği
2) Doğu Anadolu damızlık koruma tedbirleri
3) Müdahale ve yem desteği entegrasyonu
ETBİR: Sert fiyat dalgalanması beklemiyoruz
Et Üreticileri ve Sanayicileri Derneği (ETBİR) Başkanı Ahmet Yücesan, kırmızı et piyasasında eylül ayı itibarıyla öngörülmeyen bir fiyat düşüşü yaşandığını söyledi. Karkas et fiyatının beklenen seviyenin 50 ila 60 TL altında seyrettiğini belirten Yücesan, bu durumun besicileri zora soktuğunu, sanayici tarafında ise iş hacminde ciddi daralmaya yol açtığını belirtti. Piyasadaki mevcut tablonun zincirin farklı halkalarına yansımalarını değerlendiren Yücesan, damızlık yetiştiricilerinin besicilere yüksek fiyattan hayvan sattığını, ancak besicinin bu yüksek maliyetli ürünü piyasadaki düşük karkas fiyatı nedeniyle uygun fiyata kestiremediğini söyledi.
Türkiye’de yaklaşık yüzde 20 oranında bir ithalat ikamesi bulunduğunu belirten Yücesan, “ESK sektörü konsolide ediyor. Gerektiğinde dışarıdan ürün alıyor, gerektiğinde frene basıyor. Bu nedenle geçmişteki gibi sert fiyat dalgalanmaları yaşanmasını beklemiyoruz. Ekim ve kasım sonrasındaki piyasa gidişatı tamamen ESK’nın izleyeceği politikalara bağlı olacak” şeklinde konuştu.
