admin
Küresel iklim değişikliğinin etkileri yalnızca ortalama sıcaklık artışlarıyla sınırlı kalmıyor, günler arasındaki ani ve aşırı sıcaklık dalgalanmaları da giderek daha belirgin hale geliyor.
Nanjing Üniversitesi ve Çin Bilimler Akademisi uzmanları tarafından yapılan çalışma, özellikle düşük ve orta enlemlerde günlük sıcaklık değişimlerinin hem daha sık hem de daha şiddetli yaşanacağını ortaya koydu. İnsan sağlığından tarıma ve ekonomiye kadar birçok alanı tehdit eden yeni bir iklim riskine dikkat çekiyor. Nature’da yayımlanan çalışmada, 1961’den 2020’ye kadar olan veriler ve bugünden 2100’e kadar olan yıllara yönelik modeller ele alındı.
10 yıllık değerler incelendi
Art arda gelen günlerdeki aşırı sıcaklık değişimlerinin, aşırı hava olaylarının göz ardı edilen bir boyutu olarak nitelendirildiği araştırma kapsamındaki değerlendirmeler, düşük ve orta enlemlerdeki aşırı günlük sıcaklık değişimlerinin sıklığı, genliği ve toplam yoğunluğunun artacağına işaret ediyor. Artışın temel nedenleri, toprakların giderek daha kuru hale gelmesi ile sera gazı zorlamasına bağlı olarak atmosfer basıncı ve toprak nemindeki değişkenliğin artması olarak gösteriliyor.
Araştırmaya göre 1961- 2020 döneminde aşırı günlük sıcaklık değişimlerine ilişkin 10 yıllık değerler incelendiğinde tarihsel olarak yüksek değerlere sahip yüksek enlem bölgeleri azalma eğilimi gösterirken, daha düşük değerlere sahip düşük ve orta enlem bölgeleri çalışma dönemi boyunca artış eğilimi sergiliyor.
Ciddi sıcaklık artışı yaşandı
Aşırı günlük sıcaklık değişimlerinin genliği, sıklığı ve toplam şiddetindeki artışlar ise her iki yarım kürede de ağırlıklı olarak düşük ve orta enlemlerde gerçekleşti.
Özellikle ABD’nin batısı, Çin’in doğusu, Güney Amerika ve Akdeniz Bölgesi’nde ciddi artışlar yaşandı. Bu bölgelerde aşırı günlük sıcaklık değişimlerinin şiddetindeki artış, 10 yılda ABD’nin batısında 11,1 derece, Çin’in doğusunda 9,4 derece, Güney Amerika’da 12,4 derece ve Akdeniz Bölgesi’nde 7,1 derece olarak ölçüldü.Çin’in doğusunda 2022 yılında ortalama 22,9 derece, ABD’nin batısında ise 20,3 dereceyle rekor düzeyde günlük sıcaklık değişimi kaydedilirken, uzmanlar bu tür değişimlerin ortaya çıkma olasılığının 1950-1985 dönemindeki koşullarda 1000 ila 3 bin yılda 1 olduğunu, 1986-2021 döneminde ise 40 ila 60 yılda 1’e düştüğünü belirledi.
Ana tetikleyicisi sera gazı zorlaması
Aşırı günlük sıcaklık değişimlerinin etkilerine ilişkin konuşan İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Başkan Yardımcısı Dr. Öğretim Üyesi Deniz Demirhan, küresel ısınmanın orta enlemlerde günler arasındaki aşırı sıcaklık değişimlerinin sıklığını ve şiddetini artırabildiğini, kutup enlemlerinde ise sıcaklık dalgalanmalarının sıklığını azaltabildiğini söyledi. İklim değişikliğinin atmosferdeki nem ve bulut örüntülerini değiştirerek günlük sıcaklık döngüsünü etkilediğini vurgulayan Demirhan, “Artan bulutluluk, gündüzleri gelen güneş ışınımını kısmen engeller. Dolayısıyla gün içindeki sıcaklıklar yeterince artamaz ve gece sıcaklıkları da gerektiği gibi düşemez” diye konuştu.
Gezegenin enerji dengesini değiştirdi
Günlük sıcaklık değişkenliğindeki uzun vadeli değişimlerin ana tetikleyicisinin sera gazı zorlaması olduğunu ifade eden İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Başkan Yardımcısı Dr. Öğretim Üyesi Deniz Demirhan, “Atmosfere salınan sera gazları gezegenin enerji dengesini değiştirerek küresel ısınmaya yol açtı. Bu ısınma da atmosferik dolaşımı ve yüzey süreçlerini etkileyerek günler arasındaki sıcaklık farkları davranışı değiştirdi” diye konuştu.
Toplam ısıl yük yüzde 20 artabilir
İklim modeli projeksiyonlarına göre 2050-2100 döneminde tropikal, subtropikal ve orta enlem kara bölgelerinde aşırı günlük sıcaklık olaylarının sıklığı ve şiddetinde artışlar yaşanacağını belirten Demirhan, “Yüksek sera gazı emisyonunun öngörüldüğü senaryoda, orta ve tropikal enlemlerde günler arasındaki aşırı sıcaklık değişimlerinin görülme sıklığı yüzde 17, bu olayların yıl boyunca biriktirdikleri ısıl yük %20 kadar artabilir” dedi.
