admin
Gazeteciliğin geleceği, üretken yapay zekâ şirketleriyle yaşanan telif ve gelir tartışmaları nedeniyle yeni bir kırılma noktasına geldi. Kanada’da akademisyenler ve eski düzenleyici kurum başkanları, yapay zekâ firmalarının haber içerikleri için otomatik ödeme yapmasını zorunlu kılacak “yasal lisans” sisteminin hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Google ödüyor, Meta engelliyor
Kanada’da 2023 yılında yürürlüğe giren Online News Act sonrası Google, haber kuruluşlarına yıllık 100 milyon dolar ödeme yapmayı kabul etti. Meta ise ödeme yapmayı reddederek haber içeriklerini platformlarından kaldırdı.
Uzmanlara göre sorun yalnızca sosyal medya platformlarıyla sınırlı değil. Üretken yapay zekâ sistemleri ve büyük dil modelleri (LLM), haber sitelerindeki içerikleri kazıyarak özetliyor; ancak çoğu zaman orijinal yayıncılara herhangi bir telif ödemesi yapmıyor.
Trafik düşüyor, gelir azalıyor
Üretken arama motorlarının yaygınlaşmasıyla birlikte kullanıcılar artık haber sitelerine tıklamak yerine özet yanıtlarla yetiniyor. Bu durum, haber sitelerinde ciddi trafik kaybına yol açıyor. Trafik kaybı ise abonelik ve reklam gelirlerinin düşmesine yol açıyor.
Uzmanlar, bunun uzun vadede kaliteli gazeteciliğin finansmanını tehdit ettiğini belirtiyor. “Çöp girerse çöp çıkar” ilkesine dikkat çeken araştırmacılar, yapay zeka sistemlerinin kaliteli veri olmadan sağlıklı sonuç üretmesinin mümkün olmadığını vurguluyor.
“Zorunlu lisans” önerisi
Akademik bir çalışma kapsamında yapılan öneriye göre, yapay zekâ şirketleri haber içeriklerini eğitim amacıyla kullandıklarında otomatik olarak ödeme yapmak zorunda kalmalı. Mevcut sistemde yayıncıların dava açarak hak araması hem maliyetli hem de uzun bir süreç olarak değerlendiriliyor.
Kanada’da bazı haber kuruluşlarının OpenAI’ye karşı dava açtığı belirtilirken, düzenleyicilerin “statutory licensing” yani yasal lisans modelini devreye alması gerektiği ifade ediliyor.
Demokrasi için kritik eşik
Uzmanlara göre gazetecilik yalnızca ticari bir faaliyet değil, aynı zamanda demokrasinin temel taşlarından biri. Yapay zekâ çağında haber üretiminin sürdürülebilirliği için adil ödeme mekanizmalarının oluşturulması gerektiği vurgulanıyor.
Aksi halde uzmanlar, yanlış bilgi, dezenformasyon, güvensizlik ve hesap verebilirliğin zayıfladığı bir dijital ortamın daha da yaygınlaşabileceği uyarısında bulunuyor.
