Alpkan Koç
Ortadoğu’daki çatışmaların ham petrol kadar benzin ve motorin arzını da etkilemesi, petrol devlerinin rafineri faaliyetlerinde kârlılık göstergelerini hızla yukarı taşıyor. Shell, 2026’nın üçüncü çeyreğinde gösterge rafineri marjının varil başına 42 dolara çıktığını bildirdi.
İkinci çeyrekte 24 dolar olan marj böylece yalnızca üç ayda yaklaşık yüzde 75 arttı ve şirket açısından rekor seviyeye ulaştı. Petrol fiyatının 100 dolar civarında seyrettiği bir dönemde gelen artış, küresel enerji piyasasında asıl sıkışıklığın yalnız ham petrolde değil, işlenmiş yakıtlarda da yaşandığını gösteriyor.
24 dolardan 42 dolara çıktı
Rafineri marjı, ham petrolün rafineride işlenerek benzin, motorin ve diğer ürünlere dönüştürülmesinden elde edilen ekonomik farkın temel göstergelerinden biri. Marjın yükselmesi, nihai yakıt fiyatlarının ham petrol maliyetinden daha hızlı arttığı dönemlerde rafinerilerin gelir potansiyelini güçlendiriyor.
Shell’in göstergesinin ikinci çeyrekteki 24 dolardan üçüncü çeyrekte 42 dolara yükselmesi bu nedenle yalnız şirket bilançosu açısından değil, küresel akaryakıt piyasasındaki sıkışıklığın boyutu bakımından da dikkat çekiyor. Şirketin üçüncü çeyrek sonuçları 29 Ekim’de açıklanacağı için 42 dolarlık rakam henüz doğrudan gerçekleşmiş net kâr anlamına gelmiyor; ancak rafineri bölümünün kazançlarına ilişkin güçlü bir öncü gösterge oluşturuyor.
Küresel yakıt arzı son aylarda Ortadoğu’daki üretim ve sevkiyat sorunları, Rus rafineri altyapısındaki kesintiler ve Çin’in yakıt ihracatını sınırlaması nedeniyle daraldı. Özellikle motorin piyasasındaki sıkışıklık, rafinerilerin ham petrolden ürettikleri ürünler üzerindeki marjı belirgin biçimde artırdı.
Petrol yükseldi ama yakıt daha hızlı pahalandı
Brent petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkması enerji maliyetlerini artırırken rafineri marjındaki sıçrama, pompa fiyatlarını etkileyen ikinci baskının da güçlendiğini gösteriyor. Ham petrolün fiyatı yakıt maliyetinin temel unsuru olsa da benzin ve motorinin fiyatını rafineri kapasitesi, ürün stokları ve bölgesel arz dengesi de belirliyor.
Bu fark özellikle son aylarda belirginleşti. Ham petrol arzındaki sorunların yanında rafine ürün sevkiyatında yaşanan kesintiler, bazı bölgelerde motorin ve benzin fiyatlarının petrolden daha hızlı yükselmesine yol açtı.
Türkiye açısından da rafine ürün piyasasındaki hareket yakından izleniyor. İç piyasadaki akaryakıt fiyatlamasında uluslararası ürün fiyatları ve döviz kuru temel unsurlar arasında yer aldığı için küresel rafineri marjlarındaki yüksek seviyeler, ham petrol gerilese bile benzin ve motorin fiyatlarındaki baskının aynı hızla ortadan kalkmamasına neden olabiliyor.
Shell gaz üretim tahminini de yükseltti
Shell’in üçüncü çeyrek güncellemesindeki tek güçlü gösterge rafineri marjı olmadı. Şirket, entegre gaz üretimine ilişkin tahminini günlük 740 bin-780 bin varil petrol eşdeğerine yükseltti. Önceki beklenti 570 bin-630 bin varil seviyesindeydi.
Artışta Shell’in eylül ayında tamamladığı ARC Resources satın almasının etkisi bulunuyor. Şirket, Kanada merkezli enerji üreticisini yaklaşık 16,4 milyar dolarlık işlemle bünyesine katarak doğal gaz üretim kapasitesini önemli ölçüde büyüttü.
Üçüncü çeyrekte toplam upstream üretiminin günlük 1,74 milyon ile 1,84 milyon varil petrol eşdeğeri arasında gerçekleşmesi bekleniyor. LNG üretiminin ise 7,2 milyon ile 7,6 milyon ton arasında olması öngörülüyor.
Gözler 29 Ekim bilançosunda
Shell’in güncellemesi, enerji şirketlerinin üçüncü çeyrek bilançolarının yüksek petrol fiyatlarının yanı sıra olağanüstü rafineri marjlarından da destek alabileceğini gösteriyor. Bu nedenle piyasanın dikkati artık 29 Ekim’de açıklanacak sonuçlara çevrildi.
Bununla birlikte şirketin bütün rafinerileri aynı ölçüde avantajlı koşullarda çalışmıyor. Ren Nehri’ndeki düşük su seviyesi Rheinland rafinerisinin faaliyetlerini etkilerken bakım ve lojistik sorunları bazı tesislerin kullanım oranlarını sınırlandırıyor.
Buna rağmen varil başına 42 dolara ulaşan rafineri marjı üçüncü çeyreğin en dikkat çekici göstergelerinden biri. Ham petroldeki yüksek fiyatlarla rafine ürün arzındaki sıkışıklığın aynı anda yaşanması, enerji krizinin kazananlarından birinin bir kez daha büyük rafineri işletmecileri olabileceğine işaret ediyor.
