Alpkan Koç
Küresel iklim diplomasisinin kalbi 9 Kasım’dan bu yana Antalya’da atıyor. Uygulama COP’u iddiasıyla perdelerini açan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği 31. Taraflar Konferansı’nda (COP31) ilk yedi gün geride kaldı. Dün Mavi Bölge’de verilen bir günlük molayla zirve nefes alıyor. Ancak sessizlik sadece koridorlarda çünkü masada trilyon dolarlık finansman arayışları, fosil yakıtlardan çıkış takvimi ve reel sektörün yeşil dönüşüm sancıları var. 92 bini aşkın kayıtlı katılımcı ve 3 bin 600’ü aşkın gazetecinin takip ettiği zirvenin ilk haftası, iklim mücadelesinin artık bir çevre hassasiyeti olmaktan çıkıp doğrudan bir enerji güvenliği, ticaret ve hayatta kalma meselesine dönüştüğünü tescilledi.
Aracı değil doğrudan erişim talebi
Zirvenin açılış günü olan 9 Kasım’da gıda, tarım ve sağlık başlıkları masaya yatırılırken, salonlardaki asıl tansiyonu gelişmekte olan ülkeleri temsil eden G77 ve Çin bloğunun çıkışı belirledi. Blok, iklim finansmanına uluslararası aracı kurumlar olmadan ‘doğrudan erişim’ talebini ilk günden müzakerelerin merkezine oturttu. COP31 Başkanı Murat Kurum’un başkanlığı devralırken verdiği ‘Sözün eyleme, taahhütlerin sahada kalıcı sonuçlara dönüştüğü bir zirve gerçekleştireceğiz’ mesajı zirvenin çerçevesini çizerken, tarım temsilcilerinin ‘Çiftçi sabah uyandığında ne kadar karbon yakalayacağını değil, hasadını nasıl artıracağını ve bunu karşılayıp karşılayamayacağını düşünür” sözleri sahadaki gerçekliği özetledi.
Enerjide yeni denklem: Ya elektrik ya şok
10 Kasım’daki Enerji ve Ulaşım Günü, iklim dilinin artık sanayi ve arz güvenliği eksenine kaydığını netleştirdi. Küresel Elektrifikasyon Girişimi kapsamında 2035’e kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma hedefi (35 by 35) vitrine çıktı. BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell’in, “Uluslar net bir seçimle karşı karşıya: Ya elektrik ya şok” çıkışı güne damga vururken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol enerji güvenliği ile iklim hedeflerinin artık örtüştüğüne dikkat çekti. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ise Türkiye’nin 2040’a kadar 300 milyar dolarlık dönüşüm yatırımına ihtiyaç duyduğunu, elektrifikasyon ve verimlilikle 240 milyar dolar tasarruf hedeflendiğini açıkladı.
Milyar dolarlık imzalar atılıyor
6 kıtadan 95 ülkenin temsil edildiği 11-12 Kasım’daki Liderler Zirvesi’nde diplomasi nezaketi yerini sert uyarılara bıraktı. BM Genel Sekreteri António Guterres, petrol devlerinin son çeyrekteki 95 milyar dolarlık kârını hatırlatarak, ‘Kayıp ve Hasar Fonu’na giren para, bu şirketlerin sadece 14 saatte kazandığı tutar kadar. Fosil yakıtların artık dinozorların yolundan gitme zamanı geldi” dedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise “Karanlığa yumruk sallamak yerine mum yakmayı tercih ettik” diyerek Türkiye’nin yüzde 40’a yaklaşan geri kazanım oranına vurgu yaptı ve Gazze’deki insani ve çevresel yıkıma tepki gösterdi. Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva da COP30’dan devredilen 1,3 trilyon dolarlık finansman yol haritasının uygulanması için Türkiye ve Avustralya’nın liderliğine güvendiklerini belirtti.
Liderler Zirvesi’nin ikinci gününde ise somut imzalar atıldı. Türkiye ile çok taraflı kalkınma bankaları arasında 5,1 milyar dolarlık yeşil dönüşüm finansman anlaşması imzalanırken, Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga Türkiye’deki 1,5 milyar dolarlık yeni paketin en büyük portföylerinden biri olduğunu söyledi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Sınırda Karbon Düzenlemesi’nin yürürlükte olduğunu hatırlatarak, “Yeşil dönüşüm tercih değil, rekabet gücümüzü korumak için zorunluluktur. Piyasada yeterince sermaye var. Bizi asıl sınırlayan yatırım için elverişli ortamın eksikliği” tespitinde bulundu.
İklim finansmanı ülkeleri borca sokmamalı
13 Kasım’daki Finans ve Ticaret Günü’nde gözler reel sektörün paraya erişimine çevrildi. Simon Stiell, “İklim finansmanı ülkeleri yeni borç yükleri altına sokmamalı, aksine onları özgürleştirmeli” uyarısını yaparken, Bakan Şimşek, Türk Eximbank ve İngiltere UKEF ortak zirvesinde İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) ile KOBİ’ler dahil ihracatçıların projelerini finansmana hazırlayacaklarını açıkladı. İlk haftanın son resmi günü olan 14 Kasım’da ise gençlerin karar alma süreçlerindeki rolü ve yeşil iş gücü açığı konuşuldu. COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen ilk haftada yapıcı ilerleme kaydedildiğini belirtirken, COP31 Başkanı Murat Kurum tarafların görüşlerini içeren ilk değerlendirme belgesinin yayımlandığını duyurdu.
Asıl pazarlık bugün başlıyor
Dün verilen bir günlük aranın ardından bugün ‘Bilim, Sanayi ve Teknoloji’ temasıyla başlayacak ikinci haftada söz artık bakanlarda ve teknik heyetlerde olacak. İlk haftada kurulan iddialı cümlelerin ve milyar dolarlık vaatlerin 20 Kasım’daki sonuç bildirgesine nasıl gireceği, Antalya’nın küresel iklim tarihindeki gerçek yerini belirleyecek.
İlk haftaya damga vuran 4 cümle
* BM Genel Sekreteri António Guterres, “Fosil yakıt çıkar grupları gezegenimizi öldürürken vurgun yapmaya devam ediyor. Fosil yakıtların artık dinozorların yolundan gitme zamanı geldi.”
* BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, “İklim finansmanı ülkeleri yeni borç yükleri altına sokmamalı, aksine onları özgürleştirmeli.”
* Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Piyasada yeterince sermaye var; bizi asıl sınırlayan yatırım için elverişli ortamın eksikliği. Yatırımcılar 10 yıl sonrasını görmek ister.”
* Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, “Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefi ve ‘35’e 35’ elektrifikasyon stratejisi, enerji açığı olan ülkeler için hayati bir reçetedir.”
