Alpkan Koç
Aysel YÜCEL
[email protected]
ABD’de 3 Kasım’da gerçekleşen ara seçimlerde Demokratların hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu kazanması, Başkan Donald Trump’ın ticaret ve enerji politikaları üzerinde Kongre denetiminin artacağı beklentisini güçlendirdi. Ocak 2027’de göreve başlayacak yeni Kongre’nin ABD dış politikası, yaptırımlar ve gümrük tarifelerinde frene basabileceği beklentisi, küresel denizcilik sektöründe dengeleri değiştirdi. Rekor seviyelerde seyreden tanker navlunlarında sert bir düzeltme yaşanırken, tersane yatırımlarından yeşil dönüşüm hedeflerine kadar deniz ticaretinde kartların yeniden karılması bekleniyor.
Seçim sonuçlarının İran’la yaşanan çatışmalarda diplomatik yumuşama getireceği beklentisi, ilk etkisini enerji piyasalarında gösterdi. Brent petrolün varil fiyatı 4 Kasım’da 94,62 dolara, WTI ham petrolünün fiyatı ise 88,12 dolara geriledi. Bu düşüş deniz taşımacılığına da yansıdı. Küresel denizcilik sektörünün köklü yayınlarından Lloyd’s List, ara seçimlerin ardından ham petrol tankerlerinde navlunlardaki sert geri çekilmeye dikkat çekti. Rekor seviyelere ulaşan VLCC, Suezmax ve Aframax navlunlarında belirgin düşüşler yaşandı.
Lloyd’s List verilerine göre, Batı Afrika-Çin hattındaki dev ham petrol tankerlerinin (VLCC) günlük kazancı, ekim ayındaki zirvesine kıyasla yüzde 35 düşerek 493 bin 106 dolara geriledi. ABD Körfezi-Avrupa hattında Aframax navlunlarındaki düşüş ise yüzde 74’ü buldu. Denizcilik brokerliği ve danışmanlık şirketi Xclusiv Shipbrokers’ın raporu da tanker piyasasındaki sert frene işaret etti. Ham petrol tankerlerindeki navlunları ölçen Baltic Dirty Tanker Index (BDTI) bir haftada yüzde 21,9 düşüşle 5 bin 480 puana, ürün tankerlerini takip eden Baltic Clean Tanker Index (BCTI) ise yüzde 7,5 gerileyerek 2 bin 636 puana indi.
Normalleşme navlunları aşağı çekecek
Xclusiv Shipbrokers analizine göre, seçim sonrası oluşan tablo tanker piyasası için birbiriyle çelişen dinamikler barındırıyor. Orta Doğu ihracatının kademeli olarak yeniden başlaması ve boşalan stratejik petrol rezervlerinin doldurulması kısa vadede ek yük hacmi yaratsa da Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’de olası bir normalleşme seyir mesafelerini kısaltacak. Limanlardaki sıkışıklığın ve rota sapmalarının azalmasıyla serbest kalan tonajın piyasaya dönmesi, yeni gemi teslimatlarına gerek kalmadan fiili gemi arzını artırarak navlunlar üzerinde orta vadede aşağı yönlü baskı yaratacak.
Xclusiv, armatörleri ve yatırımcıları geçici jeopolitik navlun primleri ile kalıcı kazançları birbirinden ayırmaları konusunda uyarıyor. Raporda, spot piyasadaki geçici yükselişlerin şişen ikinci el gemi fiyatlarını tek başına desteklemeyeceği vurgulanıyor. Nitekim jeopolitik primlerin etkisiyle 10 yaşındaki bir VLCC’nin ikinci el fiyatı son bir yılda yüzde 116 artışla 190 milyon dolara, 5 yaşındaki bir VLCC’nin fiyatı ise yüzde 78 artışla 210 milyon dolara yükseldi.
Rusya’ya sert yaptırımlar gündemde
Washington’daki güç değişimi yalnızca petrol rotalarını değil, ticaret kurallarını da belirsizliğe sürüklüyor. Kanada merkezli denizcilik örgütü Chamber of Shipping yetkilileri, Demokratların Kongre’de kontrolü ele geçirmesiyle Trump yönetiminin tek taraflı ticaret hamlelerinin daha sıkı denetime tabi tutulacağını öngörüyor.
Bu çerçevede, Trump’ın ekim ayında Moskova ile vardığı ve Rus dizel ihracatını kolaylaştıran kısmi yaptırım muafiyetlerinin Demokratlar tarafından tersine çevrilmesi ve Rusya’ya daha sert yaptırımlar uygulanması gündeme gelebilir. Böyle bir gelişme, Rus petrolünü taşıyan gölge filonun faaliyetlerini artırabilir ve alternatif rotaların kullanılması nedeniyle seyir mesafelerini uzatabilir.
ABD-Çin liman ücretleri askıda
ABD’nin Çin’in denizcilik, lojistik ve gemi inşa sektörlerindeki hâkimiyetini kırmak amacıyla başlattığı Bölüm 301 soruşturması kapsamında uygulamaya koyduğu deniz taşımacılığı hizmet ücretleri ve ilgili bazı vergiler iki ay daha askıya alındı. ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), daha önce teklif ettiği uzatmayı 9 Kasım’da yürürlüğe koyarak uygulamanın 9 Ocak 2027’ye kadar durdurulmasına karar verdi. Karar, armatörlere geçici bir nefes aldırırken, sonrasına ilişkin belirsizlik kiralama ve yeni gemi inşa tercihlerini etkilemeye devam ediyor. Çin de ABD bağlantılı gemilere yönelik özel liman ücretlerini 10 Ocak 2027’ye kadar askıya aldı.
Denizde karbonsuzlaşma takvimi yeniden hız kazanacak
Seçim sonuçlarının denizcilikteki bir diğer kritik yansımasının çevre ve karbonsuzlaşma politikalarında yaşanması bekleniyor. Denizcilik analistleri, Trump’ın ara seçim yenilgisinin Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) bünyesindeki küresel iklim müzakerelerinde dengeleri değiştirebileceğini öngörüyor. Trump yönetiminin karbon vergisi ve yeşil yakıt standartlarına yönelik direncinin zayıflamasıyla Çin, Brezilya ve Avrupa Birliği’nin Washington’ı yatıştırmak için taviz vermesine gerek kalmayabileceği, böylece küresel denizcilikte karbonsuzlaşma takviminin yeniden hız kazanabileceği değerlendiriliyor.
