Alpkan Koç
Mehmet H. GÜLEL
[email protected]
Sebze fiyatları açık tarla üretiminin sona ermesiyle birlikte piyasaya sunulan ürün miktarının azalmasıyla tezgahlarda artış göstermeye başladı. Başta biber olmak üzere domates ve salatalık fiyatları 100 liranın üzerinde yer almaya başladı. Yaşanan fiyat artışlarının tek bir nedene bağlamanın doğru olmayacağını ifade eden Sera Yatırımcıları ve Üreticileri Birliği (SERA-BİR) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Murat Yılmaz, mevsimsel üretim geçişi, arz-talep dengesi ve artan üretim maliyetleri gibi birden fazla faktörün aynı dönemde etkili olduğunu söyledi. Yazlık açık tarla üretiminin sona ermesiyle birlikte piyasaya sunulan ürün miktarında önemli bir azalma yaşandığını kaydeden Yılmaz, “Açık tarla üretiminden örtü altı üretime geçiş süreci, her yıl sebze piyasasında belirli bir arz daralmasına neden oluyor. Yeni dikilen sera bitkilerinin tam verime ulaşması da zaman alıyor. Diğer taraftan enerji, işçilik, gübre, bitki koruma ürünleri, ambalaj ve finansman maliyetlerindeki artışlar da üretim ekonomisini ciddi şekilde etkiliyor. Dolayısıyla bugün yaşadığımız fiyat hareketlerini yalnızca mevsimsel geçişle açıklamak eksik olur. Arzın daraldığı bir dönemde üretim maliyetleri ve pazarlama koşulları da fiyatlar üzerinde etkili oluyor” dedi.
Üretim merkezlerinde de ürün ucuz değil
Tüketicilerin, Antalya ve Adana gibi üretim bölgelerinde bile sebze fiyatlarının pahalı bulması ve bunu sorgulamasının son derece haklı bulduğunu dile getiren Yılmaz, ürünün üretildiği bölgede tüketiciye daha uygun fiyatla ulaşması beklendiğini, ancak üretim merkezinde bulunmak, ürünün mutlaka ucuz olacağı anlamına gelmediğini kaydetti. Tarımsal ürünlerin fiyatını yalnızca nakliye maliyetinin belirtmediğine vurgu yapan Yılmaz, “Ürünün o dönemdeki arz miktarı, talep, kalite standardı, alternatif satış kanalları ve ticari koşullar da fiyatı etkiliyor. Örneğin Antalya’da üretilen bir domates yalnızca Antalya pazarına sunulmuyor. Türkiye’nin farklı bölgelerine ve ihracat pazarlarına yönlendirilebiliyor. Üretici ve tüccar, ürünün değerini bu pazarların oluşturduğu talebe göre değerlendiriyor. Ayrıca üreticiden tüketiciye ulaşana kadar ürün; tasnif, paketleme, depolama, nakliye, fire, komisyon ve perakende giderleri gibi birçok maliyet unsurundan geçiyor. Ancak burada altını çizmek istediğim konu, üretici fiyatıyla tüketici fiyatı arasındaki farkın makul ve açıklanabilir olması gerekiyor. Tedarik zincirinin bütün aşamalarında şeffaflığın artırılması, hem üreticinin emeğinin karşılığını alması hem de tüketicinin korunması açısından büyük önem taşıyor. Bu aşamada hem Adalet bakanlığımızın, hem Ticaret Bakanlığımızın yaptığı çalışmaları çok yerinde ve kıymetli buluyorum” diye konuştu.
Üretimde daha sağlıklı planlama gerekiyor
Fiyat artışlarında mevsimsel geçişlerin kritik rol oynadığını belirten Yılmaz, yeni dikilen bitkilerin hasada başlaması, verimin oturması ve arzın talebi karşılamasında yaşanan zaman farkının fiyatları yükselttiğini ifade etti. Üretimin miktar, zamanlama ve pazar ihtiyacına göre planlanması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, “Tarım ve Orman Bakanlığı da bu doğrultuda çalışmalar yapıyor. Kış döneminde mevcut yüksek fiyatların kalıcı olmayacağını öngörüyorum. Kışlık örtü altı üretimin kademeli olarak devreye girmesiyle piyasadaki arzın artacağını ve hava koşullarına da bağlı olarak fiyatların dengeleneceğini bekliyorum. Üreticinin kazanamadığı, tüketicinin ise pahalıya tükettiği bir yapı sürdürülemez. Hedefimiz her iki tarafı da koruyan sağlıklı bir üretim ve pazarlama sistemi kurmak” açıklamasında bulundu.
Domates ihracatı 9 ayda %4 arttı
Türkiye’nin yaş sebze ve meyve ihracatını değerlendiren Murat Yılmaz, geleneksel olarak en önemli pazarlardan biri olan Rusya’da lojistik, taşımacılık maliyetleri ve uzayan sevkiyat sürelerinin ihracatçıyı zorladığını belirtti. Tek pazara bağımlılığın risklerine dikkat çeken Yılmaz, lojistik aksaklıkların maliyetleri artırarak, rekabet gücünü zayıflattığını vurguladı. Türkiye’nin 2026’nın ilk 9 ayındaki domates ihracatının yüzde 4 artışla 304 milyon dolara ulaştığını belirten Yılmaz, “Romanya, Almanya ve Rusya’nın öne çıkan pazarlar olduğunu ifade etti. İhracatta pazar çeşitlendirmesi şart. Avrupa ülkelerinin yanı sıra Irak ve Gürcistan gibi yakın coğrafyaların da değerlendirilmesi gerekiyor. Türkiye’nin gelecekteki rekabet gücünün çok üretmekten değil, planlı ve katma değerli üretimden geçiyor” dedi.
