Alpkan Koç
Türkiye’de sanayinin yeşil dönüşüm süreci, üretimden atık yönetimine kadar birçok alanda yeni bir dönemi beraberinde getiriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı (UDESEP), doğrusal üretim modelinden kaynakların mümkün olduğunca uzun süre ekonomide tutulduğu döngüsel üretim sistemine geçişi hedefliyor.
Plan kapsamında hayata geçirilecek dönüşümle yıllık 210-350 milyar TL arasında katma değer oluşturulması, 100 binden fazla yeni istihdam sağlanması ve sera gazı emisyonlarının azaltılması öngörülüyor.
Yeşil dönüşümde KOBİ’ler kritik rol oynuyor
Türkiye’nin döngüsel ekonomiye geçişinde küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) önemli bir konumda bulunuyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 verilerine göre KOBİ’ler; toplam istihdamın yüzde 68,5’ini, cironun yüzde 44,1’ini, üretim değerinin yüzde 39,8’ini oluşturuyor.
Bu veriler, döngüsel ekonomiye geçişin yalnızca büyük sanayi kuruluşlarının yatırımlarıyla değil, küçük ve orta ölçekli işletmelerin üretim süreçlerini değiştirmesiyle mümkün olabileceğini gösteriyor.
Bakanlığın belirlediği yedi öncelikli sektör arasında ambalaj, batarya ve araç, inşaat ve binalar, elektronik ve bilgi-iletişim teknolojileri, gıda ve biyokütle ile plastik ve tekstil bulunuyor.
Tekstil ve hazır giyimde 26 milyar dolarlık ihracat için rekabet yarışı
Avrupa Birliği’nin Sürdürülebilir ve Döngüsel Tekstil Stratejisi ile Eko-Tasarım Tüzüğü kapsamında şekillenen düzenlemeler, tekstil üretiminde yeni bir dönüşümü hedefliyor.
Bu düzenlemelerle ürünlerin daha uzun ömürlü, tamir edilebilir ve geri dönüştürülebilir olması amaçlanıyor.
Tekstil ve hazır giyim sektörünün ekonomik büyüklüğü, dönüşümün Türkiye açısından stratejik önemini ortaya koyuyor.
İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği’nin (İTHİB) 2025 değerlendirmesine göre tekstil ve hammaddeleri ihracatı 11,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşirken, hazır giyimle birlikte iki sektörün toplam ihracatı yaklaşık 26 milyar dolara ulaştı.
İTHİB verilerine göre iki sektörün toplam dış ticaret fazlası da 17 milyar dolar oldu.
Türkiye, AB’nin tekstil ithalatında yüzde 40,3’lük paya sahip
Tekstil ve hammaddeleri ihracatının 4,5 milyar dolarlık bölümü Avrupa Birliği ülkelerine gerçekleştirildi.
AB’nin payı, sektörün toplam tekstil ihracatının yüzde 40,3’ünü oluşturdu.
Bu tablo, Avrupa pazarının Türk tekstil sektörü açısından taşıdığı önemi koruduğunu gösteriyor.
Döngüsel üretim ve sürdürülebilirlik alanındaki düzenlemeler de bu nedenle Türk tekstil ve hazır giyim üreticilerinin rekabet gücü açısından önem taşıyor.
Plastik ve ambalaj sektöründe KOBİ’lere yeni yükümlülükler
Türkiye’de çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletmenin faaliyet gösterdiği plastik ve ambalaj sektöründe, yeşil dönüşümün önündeki temel görevlerden biri üretim süreçlerinin yeniden düzenlenmesi olarak öne çıkıyor.
Sektörde geri dönüştürülmüş hammaddenin üretimde kullanımının artırılması, ambalajların yeniden tasarlanması ve geri dönüşüm süreçlerinin geliştirilmesi gerekiyor.
Bununla birlikte geri dönüştürülmüş plastiğin her ürün grubunda aynı teknik özellikleri karşılamaması, kalite kontrol ve araştırma yatırımlarını önemli hale getiriyor.
Gıda ve biyokütlede atıklar ekonomik değere dönüşecek
Gıda işletmeleri için döngüsel ekonomi, üretim hattında ortaya çıkan atık miktarının azaltılmasının yanı sıra değerlendirilebilir organik atıkların yeni ürünlere dönüştürülmesi fırsatı sunuyor.
Meyve ve sebze posaları, gıda işleme atıkları ve tarımsal yan ürünler; kompost, biyogaz ve biyotabanlı ürünlerin üretiminde kullanılabiliyor.
Özellikle yerel gıda işleme tesisleri, paketleme işletmeleri ve tarımsal üreticiler için bu sistemlerin kurulması yeni bir ekonomik faaliyet alanı oluşturabilir.
Organik atıkların ayrıştırılması ve uygun teknolojilerle işlenmesi sayesinde bertaraf maliyetleri azaltılabilirken, tarımsal üretimde kullanılabilecek ikincil kaynaklar da elde edilebiliyor.
İnşaat ve yıkıntı atıkları yeniden ekonomiye kazandırılacak
Türkiye’nin lokomotif sektörlerinden biri olan inşaat, doğal kaynak tüketimi ve ortaya çıkardığı atık miktarı nedeniyle döngüsel ekonominin dönüşümünün önemli alanları arasında yer alıyor.
Özellikle inşaat ve yıkıntı atıklarının yeniden değerlendirilmesi, doğal kaynakların korunması ve atık yönetimi maliyetlerinin azaltılması açısından önem taşıyor.
Beton, tuğla ve diğer yapı malzemelerinden oluşan atıkların ayrıştırılması ve işlenmesiyle geri dönüştürülmüş agrega, dolgu malzemesi ve belirli yapı uygulamalarında kullanılabilecek ikincil hammaddeler elde edilebiliyor.
Bu süreç, inşaat sektöründe kaynak kullanımının azaltılması ve atıkların ekonomik değere dönüştürülmesi açısından yeni fırsatlar sunuyor.
Yeşil dönüşümde rekabet avantajı için erken adım önemli
Türkiye’nin 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı, sanayide üretim modellerinin değiştirilmesini, kaynakların daha verimli kullanılmasını ve atıkların yeniden ekonomiye kazandırılmasını hedefliyor.
Tekstil, plastik, ambalaj, gıda ve inşaat gibi sektörlerde hayata geçirilecek uygulamalar, özellikle KOBİ’lerin üretim süreçlerini yeniden şekillendirecek.
